რას გვიამბობს ზარზმის წარწერა?

ივანეს სიტყვები

მოყვანილია ორი მონაკვეთი მონოგრაფიაში დაბეჭდილი გაშლილი წაკითხვით. ასომთავრული მხედრულითაა გადმოცემული, ქარაგმები გახსნილია, სასვენი ნიშნები დამატებულია. კვადრატულ ფრჩხილებში ჩასმული მრავალწერტილი აქ ციტირებისას გამოტოვებულ სიტყვებს აღნიშნავს.

[…] მე, ივანე, ძემან სულასმან, აღვაშენე წმიდაჲ ეგუტერი. […]

[…] დავით კურაპალატი — ადიდენ ღმერთმან — უშუელა წმიდათა მეფეთა და ჩუენ ყოველნი ლაშქარს წარგუავლინნა. სკლიაროსი გავაქციეთ. […]

„აღვაშენე“ ივანეს საკუთარ საქმეს აღნიშნავს. როდესაც სკლიაროსის დამარცხებაზე გადადის, მრავლობით რიცხვს იყენებს — „გავაქციეთ“. ამ ერთი ზმნით სამლოცველოს მშენებელი თავს დავითის მიერ ლაშქრად გაგზავნილ თანამებრძოლთა შორის გვაცნობს.

რას გვიმოწმებს ქვა?

ივანე დავითს კურაპალატის წოდებით იხსენიებს. „წმიდათა მეფეთა“ ის მმართველები არიან, რომლებსაც დავითი დაეხმარა. ამბის ისტორიული გარემოს მიხედვით, აქ ბიზანტიის იმპერატორები ბასილი II და კონსტანტინე VIII იგულისხმებიან. წარწერა დაახლოებით 979–980 წლებით თარიღდება. თარიღს დასახელებული აჯანყებისა და დამწერლობის მიხედვით ადგენენ. ქართული ეპიგრაფიკული კორპუსი ძეგლს 980 წლით ათარიღებს.

წარწერაში ივანე თავს სულას ძედ გვაცნობს. მის იოანე-თორნიკესთან გაიგივებას დამატებითი მოწმობა სჭირდება.

ზარზმიდან იოანე პრესვიტერის კითხვამდე

1145 წელს ოტო ფრაიზინგერმა აღმოსავლელ მეფე-მღვდელზე ამბავი მოისმინა და შემდეგ თავის ქრონიკაში შეიტანა. იმ დროისთვის ზარზმის წარწერის ამოკვეთიდან საუკუნე-ნახევარზე მეტი იყო გასული. მონოგრაფიაში ვიკვლევ, როგორ შეიძლებოდა დავით ტაოელის, იოანე-თორნიკესა და იოანე იბერის ამბები დროთა განმავლობაში ერთ ლეგენდად ქცეულიყო. ივანეს სიტყვები ამ ძიების ერთ საყრდენს გვაძლევს. დავითის სამხედრო დახმარება საქართველოში ლაშქრობის მონაწილის სახელით იხსენიებოდა. როგორ შეიძლება ამ ხსოვნას დასავლეთამდე მიეღწია, ჯერ კიდევ ღია კითხვაა.